แปลคำว่า「懐かしい」ให้ไม่เหลือแค่ ‘คิดถึง’

ถ้ามีคำญี่ปุ่นสักคำที่นักแปลทุกคนต้องเจอซ้ำแล้วซ้ำเล่า「懐かしい」(นัตสึคาชิอี) น่าจะติดอันดับต้น ๆ

พจนานุกรมส่วนใหญ่ให้ความหมายว่า “คิดถึง” หรือ “น่าคิดถึง” ซึ่งก็ไม่ผิด แต่พอใช้จริงกลับมักจะเพี้ยน เพราะ “คิดถึง” ในภาษาไทยมีเป้าหมายเป็นคนหรือสิ่งที่ไม่อยู่ตรงหน้า ส่วน 懐かしい มักเกิดขึ้นตอนที่สิ่งนั้นอยู่ตรงหน้าแล้ว เช่น ได้กลิ่นอะไรสักอย่าง เดินผ่านร้านเก่า หรือเจอเพื่อนที่ไม่ได้เจอกันนาน เป็นความรู้สึกอุ่น ๆ ที่อดีตย้อนกลับมาทักทาย มากกว่าความโหยหาสิ่งที่ขาดหาย

ลองดูประโยคง่าย ๆ อย่าง「この味、懐かしい」ถ้าแปลว่า “รสชาตินี้น่าคิดถึง” ก็ฟังเหมือนคนพูดยังไม่ได้กิน ทั้งที่เขาเพิ่งตักเข้าปาก

ทางเลือกที่มักใช้มีอยู่สามแบบ

หนึ่ง เปลี่ยนเป็นภาพ แทนที่จะแปลตัวอารมณ์ ให้แปลสิ่งที่อารมณ์นั้นทำ เช่น “รสชาติแบบนี้ นึกถึงสมัยก่อนเลย” ผู้อ่านเห็นการย้อนเวลาเองโดยไม่ต้องบอกชื่ออารมณ์

สอง เลือกคำตามบริบท เจอเพื่อนเก่าแล้วพูดว่า「懐かしいね」ภาษาไทยที่เป็นธรรมชาติอาจเป็น “ไม่ได้เจอกันตั้งนานเลยนะ” ส่วนเพลงเก่าที่ดังขึ้นในร้าน อาจแปลเป็น “เพลงนี้นี่นา” คำเดียวกันในต้นฉบับ อาจกลายเป็นคนละประโยคในฉบับแปล

สาม ปล่อยให้เงียบ บางครั้งตัวละครพูดคำนี้ออกมาลอย ๆ คำเดียว ภาษาไทยจะเติมอะไรไปก็ดูเยอะเกิน วิธีที่ได้ผลคือย้ายอารมณ์ไปไว้ในบรรยายรอบ ๆ แล้วให้ตัวละครพูดแค่ “...เหมือนเลย”

ไม่มีคำตอบไหนถูกเสมอ งานของนักแปลจึงไม่ใช่การหาคำที่ตรงกัน แต่เป็นการหาว่าคนไทยในฉากเดียวกันนั้นจะพูดว่าอะไร